Ο χώρος στο θέατρο συνδέεται άμεσα τόσο με τους ηθοποιούς, όσο και τους θεατές καθώς δημιουργείται μια δυναμική σχέση ανάμεσα στους δύο. Η Ε. Βακαλό (1990), αναφέρει πως στο θέατρο αναπτύσσονται δεσμοί επικοινωνίας μεταξύ σκηνής και θεατών, κάτι που καθιστά αναγκαίο η δράση να μεταβιβάζεται στον θεατή ώστε να μην αποτελεί γι αυτόν απλά ένα θέαμα και ακρόαμα. Με σκοπό λοιπόν η δράση αυτή να επηρεάσει τον θεατή ψυχολογικά – συγκινησιακά, εννοιολογικά και κοινωνικό-ιδεολογικά, δημιουργείται η ανάγκη αναζήτησης τρόπων ώστε η σκηνογραφία να επιτυγχάνει την αλληλεπίδραση μεταξύ ηθοποιών και κοινού, εκμηδενίζοντας τα όρια που τους χωρίζουν (Βακαλό, 1990). Σε αυτό το σημείο, σημαντικός είναι ο ρόλος του σκηνοθέτη ο οποίος συχνά, περισσότερο ως ρυθμιστής, ακολουθεί πιστά τις οδηγίες του συγγραφέα για να αποδώσει το έργο χαρακτηρίζοντας τη διαδικασία ως προ-σκηνοθεσία (Γραμματάς, 2003).
Ο σκηνοθέτης ωστόσο, θέλοντας να εκφράσει τις δημιουργικές ανησυχίες του και να προβάλλει κάτι διαφορετικό, προσαρμόζει τη σκηνοθετική του άποψη, αυθαιρετώντας συχνά, σε μια συνομολογία μεταφοράς του χώρου και του χρόνου, τοποθετώντας την παράσταση στο εδώ και τώρα (τόπος παράστασης – πραγματικός κοινωνικός χρόνος), ανάμεσα σε σκηνή και κοινωνία (Πανόπουλος, 2014). Όπως είναι εύλογο, αυτό επηρεάζει και τους υπόλοιπους συντελεστές της παράστασης ακολουθώντας τις μετωνυμικές προσαρμογές. Ως εκ τούτου οι σκηνογράφοι καλούνται να μετατρέψουν τους ενδείκτες του χωροχρονικού πλαισίου ως θεατρικά σημεία που θα νοηματοδοτηθούν από τον θεατή κάτω από τις εκάστοτε θεατρικές συμβάσεις (Πανόπουλος, 2014). Κάνοντας αναφορά στο έργο «Ο γυάλινος κόσμος» του Tennessee Williams στο οποίο θα εστιάσει το ενδιαφέρον της η παρούσα εργασία, ο τίτλος και μόνο προϊδεάζει τον θεατή σε κάτι εύθραυστο που αφορά σχέσεις μεταβαλλόμενες και επηρεασμένες από βαθιά συναισθήματα.
Η παρούσα πρόταση εστιάζει την δράση σε τρία σημεία της σκηνής συμβολίζοντας για τον κάθε πρωταγωνιστή τον δικό του γυάλινο κόσμο. Για την Amanda, ο ρόλος της περιορίζεται στον χώρο της τραπεζαρίας εκεί όπου αναδεικνύεται ως μάνα που φροντίζει τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Η Laura, έχει ως σημείο αναφοράς το σαλόνι, εκεί αποσύρεται από την πραγματικότητα για να ονειρευτεί, διατηρώντας την ιδιωτική της γυάλινη συλλογή και θα συναντήσει τον Jim. Ο Tom, που έρχεται αντιμέτωπος με το υλιστικό πρότυπο της σύγχρονης κοινωνίας περιθωριοποιώντας τον, είτε αποτρέποντας τον από το σπίτι, είτε οδηγώντας τον στο μικρό μπαλκονάκι, καθώς στα υπόλοιπα δωμάτια έρχεται αντιμέτωπος με άλλους διαφορετικούς κόσμους.
Στο έργο «Ο γυάλινος κόσμος», υπάρχουν τρεις βασικοί πρωταγωνιστές κλεισμένοι ο καθένας στον δικό του κόσμο. Οι εννοιολογικές συνδέσεις που τους χαρακτηρίζουν είναι το αίσθημα του ανικανοποίητου και η άρνηση της πραγματικότητας η οποία εκφράζεται με ανεπιτυχή τρόπους διαφυγής και νοσταλγία, η μοναξιά, και τα δυσλειτουργικά αποτελέσματα της προσκόλλησης στο παρελθόν. Για την Amanda, ο βασικός ρόλος της περιορίζεται στον χώρο της τραπεζαρίας όπου εκεί αναδεικνύεται ως μάνα που φροντίζει τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας. Το σημείο όπου, προσκολλημένη στο παρελθόν της, μη μπορώντας να αποδεχτεί την υφιστάμενη πραγματική κατάσταση της οικογένειας, συγκρούεται ανοιχτά με τον Tom και αθόρυβα με τη Laura προσπαθώντας να τους επιβάλλει τα ιδανικά, πρότυπα και τις αξίες της εποχής, αδιαφορώντας για τα προβλήματα και τις αγωνίες τους. Η Laura από την άλλη έχει ως σημείο αναφοράς το σαλόνι του σπιτιού, εκεί όπου αποσύρεται από την πραγματικότητα για να ονειρευτεί, διατηρώντας την ιδιωτική της συλλογή. Είναι το σημείο όπου θα συναντήσει την πραγματικότητα της κοινωνίας, τον Jim O’Connor. Ο Tom, ο βασικός πρωταγωνιστής της ιστορίας και σε ρόλο και συγγραφέα, αντιπροσωπεύει τον πνευματικό κόσμο που έρχεται αντιμέτωπος με το υλιστικό πρότυπο της σύγχρονης κοινωνίας περιθωριοποιώντας τον, είτε αποτρέποντας τον από το σπίτι, είτε οδηγώντας τον στο μικρό μπαλκονάκι, καθώς στα υπόλοιπα δύο δωμάτια έρχεται αντιμέτωπος με τους δύο διαφορετικούς κόσμους.
Ο γυάλινος κόσμος του Tennessee Williams
Ανάλυση του έργου
Οι σκηνές που εκτυλίσσονται στο έργο «Ο γυάλινος κόσμος» είναι συνυφασμένες με τη ζωή του συγγραφές, μια αναπόληση στο παρελθόν που εκφράζεται με ευαισθησία και τρυφερότητα της ανθρώπινης ψυχής, ενώ παράλληλα αποτελεί και μια επισκόπηση της ανέφικτης πραγματοποίησης των προσδοκιών που πάντα καταλήγουν στη καταβύθιση, απογοήτευση και την απώλεια (Νέστορας, 2023). Στο έργο, οι τρεις πρωταγωνιστές δείχνουν απομονωμένοι από το περιβάλλον, ο καθένας εγκλωβισμένος στο δικό του «Γυάλινο Κόσμο». Τόσο η Amanda, όσο και η Laura παρουσιάζονται ως ανήμπορες να προσαρμοστούν στην κοινωνία, καθώς στην πρώτη περίπτωση, το αίσθημα του ανικανοποίητου αποτελεί απόρροια των προσωπικών στάσεων και των συνθηκών της ζωής ενώ στην δεύτερη περίπτωση πηγάζει από τα ψυχοπαθολογία της προβλήματα. Από την άλλη, ο Tom σε διπλό ρόλο, αφηγητής και βασικός ήρωας, παρουσιάζεται ως ένας πνευματικός άνθρωπος ο οποίος συνειδητά απομονώνεται μη θέλοντας να συμβαδίσει με τα ιδανικά της σύγχρονης κοινωνίας. Ο ίδιος αντιλαμβάνεται τις γενεσιουργές αιτίες που τον οδηγούν στο προσωπικό του γυάλινο κόσμο και αναγνωρίζει το τίμημα που απαιτεί η αποδέσμευση από αυτό. Έχοντας επίγνωση των δυσλειτουργικών συνεπειών που προκαλεί η προσκόλλησης στο παρελθόν αποφασίζει να προχωρήσει στον αυτοπροσδιορισμό. Το τέταρτο άτομο της ιστορίας, ο Jim σηματοδοτεί ένα ρεαλιστικό πρόσωπο, έξω από κάθε γυάλινο κόσμο, αυτόν της πραγματικότητας ο οποιος για τους υπόλοιπους αποτελεί το άπιαστο όνειρο που αργεί να έρθει, το περιμένουμε αλλά τελικά δεν εκπληρώνεται (Williams, 1945).
Ο συγγραφέας μέσα από την αντίθεση των χαρακτήρων του, Jim και Tom, τολμά να ασκήσει κριτική στα υλιστικά πρότυπα της κοινωνίας, και των αξιών που τα εκπροσωπούν, προβάλλοντας την άποψη πως ο καθένας πρέπει να τολμήσει και να αποβάλλει από πάνω του τις προβληματικές αξίες της κοινωνίας ώστε να μπορέσει να βρει την ισορροπία με τον εαυτό του.
Προτεινόμενη πρόταση σκηνικών
Μέσα από την παραπάνω ανασκόπηση, διαπιστώνεται πως οι τεχνικές, τα μέσα, και οι ιδέες των σκηνογράφων προκύπτουν από τα ρεύματα κάθε εποχής, και αυτά με την σειρά τους επηρεάζουν τη σκηνοθεσία και κατ’ επέκταση και το σχεδιασμό των σκηνικών. Ωστόσο οι παραπάνω απόψεις εμφανίζουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά μεταξύ τους, οι οποίες άλλοτε εξελίσσονται και γίνονται πιο πολύπλοκες και άλλοτε πιο μινιμαλιστικές. Στη παρούσα πρόταση προτείνεται η δημιουργία μια σκηνής τριών διαστάσεων, τριών σημείων δράσης, μια για τον κάθε πρωταγωνιστή που θα συμβολίζει τον δικό του γυάλινο κόσμο. Συνεπώς η δράση να εκτυλίσσεται στο κάθε σημείο ανάλογα σε ποιον εστιάζει η πλοκή της ιστορίας. Συγκεκριμένα στην αριστερή μεριά της σκηνής θα υποδεχτεί το σημείο όπου εκεί θα ο Laura θα αναπτύξει τον δικό της γυάλινο κόσμο στον Jim. Στη δεξιά μεριά της σκηνής η οποία θα είναι υπερυψωμένη κατά ένα σκαλί από την αριστερή, θα είναι το σημείο αναφοράς της Amanda, εκεί που θα νοσταλγεί το παρελθόν, θα εκφράζει τις ανησυχίες, τις αγωνίες και τους θυμούς της στις προστριβές με τον Tom. Τέλος στο μέσα αριστερό, ακόμα πιο υπερυψωμένο με τρία σκαλιά πλατό, θα είναι το μπαλκόνι όπου ο Tom θα βρίσκει διέξοδο στον δικό του γυάλινο κόσμο. Και στα τρία σημεία της σκηνής θα υπάρχουν πλαίσια στον τοίχο και το εσωτερικό τους θα διακοσμείται από λευκό ύφασμα το οποίο με τη βοήθεια φωτισμού θα κατευθύνουν το σημείο δράσης της κάθε πράξης. Τα υλικά μέσα από τα οποία θα συγκροτείται η παράσταση θα περιορίζονται σε αυτά που κατέχουν ένα συναισθηματικό βάρος και εκτόπισμα και δεν επενεργούν μόνο στις αισθήσεις των θεατών αλλά προϋποθέτουν ένα είδος πνευματικής και συναισθηματικής εγρήγορσης εκ μέρους τους.
Βιβλιογραφικές Αναφορές